Nhận thức rõ trách nhiệm được giao, nỗ lực không ngừng vì chất lượng và hiệu quả của hệ thống pháp luật

1. Trên cơ sở quy định của Hiến pháp (1992), để tăng cường kiểm soát tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của văn bản quy phạm pháp luật (QPPL), tại Luật Ban hành văn bản QPPL (1996), Quốc hội đã giao Chính phủ thực hiện việc kiểm tra văn bản QPPL của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh. Sau khi Luật Tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân (2002) không quy định chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Viện Kiểm sát nhân dân, Chính phủ đã triển khai thực hiện công tác kiểm tra, xử lý văn bản QPPL và giao Bộ Tư pháp thống nhất quản lý nhà nước về công tác này trên cả nước[1].
Ngày 05/8/2003, Cục Kiểm tra văn bản QPPL được thành lập theo Quyết định số 336/QĐ-BTP của Bộ trưởng Bộ Tư pháp[2]. Trải qua 15 năm xây dựng và trưởng thành, với chức năng ban đầu là quản lý nhà nước về kiểm tra văn bản QPPL, thực hiện kiểm tra văn bản QPPL thuộc thẩm quyền của Bộ Tư pháp, đến nay, chức năng, nhiệm vụ của Cục Kiểm tra văn bản QPPL đã mở rộng trên nhiều mặt công tác về hậu kiểm văn bản QPPL, bao gồm: kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa, hợp nhất văn văn bản QPPL và pháp điển hệ thống QPPL; tổ chức bộ máy của Cục từng bước được củng cố[3]; đội ngũ công chức của Cục không ngừng được xây dựng, trưởng thành[4]. Cùng với việc xây dựng, phát triển tổ chức, nhân sự của các đơn vị chuyên môn, các đoàn thể thuộc Cục cũng được quan tâm kiện toàn tổ chức, triển khai hoạt động, tham gia tích cực vào thực hiện nhiệm vụ chính trị, góp phần quan trọng vào kết quả hoạt động chung của Cục những năm qua[5].
2. Trải qua 15 năm phát triển, với sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Ban Cán sự Đảng, Lãnh đạo Bộ Tư pháp qua các thời ký, sự quyết tâm, nỗ lực không ngừng của các thế hệ lãnh đạo, công chức trong đơn vị, Cục Kiểm tra văn bản QPPL đã đạt được nhiều thành tích trong công tác, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, đóng góp xứng đáng vào kết quả thực hiện nhiệm vụ chung của Bộ, Ngành Tư pháp.
Công tác kiểm tra văn bản QPPL luôn được xác định là mặt công tác trọng tâm. Hằng năm, Cục đã tổ chức kiểm tra hàng ghìn văn bản, phát hiện và kiến nghị xử lý hàng trăm văn bản có nội dung trái pháp luật[6], góp phần ngăn chặn việc áp dụng các quy định trái pháp luật, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đồng thời nâng cao nhận thức của cơ quan ban hành văn bản về chấp hành kỷ cương, kỷ luật ban hành văn bản, được dư luận xã hội quan tâm, ủng hộ. Hoạt động kiểm tra văn bản QPPL đã được tiến hành ngày càng kịp thời và sát với thực tiễn hơn[7], từng bước gắn kết với các hoạt động xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, tạo sự đồng bộ, hiệu quả trong kiến nghị xử lý văn bản sai phạm. Kết quả công tác kiểm tra văn bản đã cho thấy tính đúng đắn của việc xác lập cơ chế này, góp phần khẳng định vị thế của công tác tư pháp trong đời sống chính trị, kinh tế - xã hội của đất nước.
Công tác rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL được triển khai ngày càng nề nếp, bài bản. Cục đã chú trọng tham mưu xây dựng và hoàn thiện thể chế cho công tác rà soát, hệ thống hóa văn bản; hướng dẫn, đôn đốc và kiểm thực hiện công tác rà soát, hệ thống hoá văn bản của các Bộ, ngành, địa phương; tổ chức thực hiện việc rà soát, hệ thống hoá văn bản QPPL thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ Tư pháp; chủ trì thực hiện rà soát văn bản QPPL theo nhiều chuyên đề, lĩnh vực theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ; tổ chức thực hiện hiệu quả hệ thống hóa định kỳ hệ thống pháp luật thống nhất trong cả nước[8]. Thông qua hoạt động rà soát, hệ thống hóa văn bản đã phát hiện và kịp thời xử lý những quy định chồng chéo, mâu thuẫn, không còn phù hợp, góp phần bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, công khai, minh bạch của hệ thống pháp luật.
Công tác pháp điển hệ thống QPPL và hợp nhất văn bản QPPL, với thời gian triển khai thực hiện khoảng 05 năm qua, đã đạt được những kết quả nổi bật, được Lãnh đạo Bộ Tư pháp đánh giá cao. Qua việc pháp điển, đã rà soát, làm “sạch” được gần 3000 văn bản QPPL, góp phần nâng cao tính thống nhất, đồng bộ, tính công khai, minh bạch của hệ thống pháp luật cũng như giúp các cá nhân, tổ chức dễ dàng, thuận tiện trong tra cứu, tìm kiếm các quy định pháp luật đang còn hiệu lực[9]. Với những kết quả tích cực, ngày 20/12/2017, công tác xây dựng Bộ pháp điển được bình chọn là một trong 10 sự kiện nổi bật năm 2017 của Ngành. Công tác hợp nhất văn bản QPPL của các bộ, ngành cũng ngày càng đi vào nề nếp; việc thực hiện hợp nhất văn bản được thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục, nội dung, kỹ thuật và thực hiện đăng tải trên Công báo và Trang thông tin điện tử theo quy định.
Các mặt công tác khác của Cục cũng được tích cực triển khai, đạt nhiều kết quả cụ thể như: xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL; ứng dụng công nghệ thông tin; hợp tác quốc tế; tổ chức cán bộ; thi đua khen thưởng… Các tổ chức chính trị, chính trị - xã hội thuộc Cục (Chi bộ, Công đoàn, Đoàn Thanh niên) từng bước được xây dựng, kiện toàn, phát huy hiệu quả vai trò, trách nhiệm, góp phần hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị được giao của đơn vị. Với những kết quả công tác đạt được, Cục đã được Thủ tướng Chính phủ, Lãnh đạo Bộ Tư pháp trao tặng nhiều danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng cao quý [10].
3. Sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam XHCN hiện nay đang đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với hoạt động của Bộ, Ngành Tư pháp nói chung và của Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật nói riêng, trong đó nổi bật là các yêu cầu: sớm hoàn thành nhiệm vụ xây dựng hệ thống pháp luật Việt Nam đồng bộ, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định, dễ tiếp cận với chi phí tuân thủ thấp, bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước; tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước, từ đó phải nâng cao hiệu quả kiểm soát tính hợp hiến, hợp pháp của văn bản QPPL, chú trọng bảo vệ quyền con người, quyền công dân, tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi; xử lý nghiêm văn bản trái pháp luật và nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật…
Trong bối cảnh đó, trên cơ sở nhận thức đầy đủ thuận lợi và khó khăn, thách thức, thời gian tới, tập thể lãnh đạo, công chức Cục Kiểm tra văn bản cần xác định rõ chức trách, nhiệm vụ được giao, thực hiện đồng bộ giải pháp nâng cao hiệu quả công tác, đặt trọng tâm vào: Một là, tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp trong Đề án đổi mới tổ chức và hoạt động của Cục Kiểm tra văn bản QPPL đã được Bộ trưởng Bộ Tư pháp phê duyệt; Hai là, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ hơn nữa trong công tác công tác kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật; thực hiện tốt vai trò đầu mối của Cục Kiểm tra văn bản trong tổ chức triển khai đồng bộ, hiệu quả hoạt động của các cơ quan kiểm tra văn bản trong cả nước, góp phần tăng cường năng lực hệ thống để kiểm soát chủ động, có chiều sâu về tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống văn bản QPPL; Ba là, tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước trong công tác rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL, bảo đảm việc rà soát thường xuyên, xử lý kịp thời các văn bản có quy định mâu thuẫn, chồng chéo hoặc không còn phù hợp; Bốn là, hoàn thành Bộ pháp điển bảo đảm chất lượng, tiến độ, đưa Bộ pháp điển vào sử dụng, phát huy hiệu quả trong đời sống xã hội; Năm là, gắn kết chặt chẽ các hoạt động kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa, hợp nhất văn bản, pháp điển với các hoạt động xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành pháp luật, tăng cường năng lực phản ứng chính sách, kiểm soát chất lượng của hệ thống pháp luật, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, phục vụ hiệu quả công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.
 

[1] Nghị định số 62/2003/NĐ-CP ngày 06/6/2003 quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Tư pháp; sau đó lần lượt được thay thế bằng Nghị định số 93/2008/NĐ-CP ngày 22/8/2008; Nghị định số 22/2013/NĐ-CP ngày 13/3/2013 và nay là Nghị định số 96/2017/NĐ-CP ngày 16 tháng 8 năm 2017.

[2] Sau đó lần lượt được thay thế bởi Quyết định số 908/QĐ-BTP ngày 13/6/2007; Quyết định số 808/QĐ-BTP ngày 16/4/2009; Quyết định 2929/QĐ-BTP ngày 27/11/2013; Quyết định số 2038/QĐ-BTP ngày 05/10/2016 và nay là Quyết định số 656/QĐ-BTP ngày 06/4/2018.

[3] Sau khi thành lập, đến năm 2007, Cục có 04 đơn vị trực thuộc là: Phòng Hành chính - tổng hợp; Phòng Kiểm tra văn bản; Phòng Rà soát, hệ thống hóa văn bản; Phòng Cơ sở dữ liệu kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa văn bản. Năm 2013, theo quyết định của Bộ trưởng, Cục được thành lập thêm Phòng Pháp điển hệ thống QPPL. Ngày 20/6/2016, Bộ trưởng Bộ Tư pháp ban hành Quyết định số 1331/QĐ-BTP phê duyệt Đề án đổi mới tổ chức và hoạt động của Cục, theo đó, cơ cấu tổ chức của Cục được đổi mới theo hướng tạo thuận lợi cho công chức phát triển chuyên môn sâu theo lĩnh vực pháp luật. Cơ cấu tổ chức hiện nay của Cục gồm 05 đơn vị trực thuộc là: Văn phòng; Phòng Kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL khối kinh tế; Phòng Kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL khối khoa giáo - văn xã;  Phòng Kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL khối nội chính; Phòng Pháp điển và hợp nhất văn bản QPPL.

[4] Khi thành lập năm 2003 Cục có 08 biên chế, đến nay Cục được giao 35 biên chế, đã thực hiện 34 biên chế, trong đó 32 người có trình độ đại học Luật trở lên (02 tiến sĩ, 10 thạc sỹ), 01 đại học Tài chính - kế toán, 01 cao đẳng văn thư - lưu trữ, 05 chuyên viên chính, 01 chuyên viên cao cấp.
 

[5] Tổ chức Đảng được thành lập ngày 17/3/2003, được công nhận là Chi bộ đảng cơ sở năm 2012; Tổ Công đoàn thành lập tháng 5/2004, được công nhận là Công đoàn cơ sở năm 2015; Đoàn thanh niên Cục được thành lập ngày 01/9/2004.

[6] Hằng năm, số lượng và chất lượng kiểm tra, xử lý văn bản theo thẩm quyền của Bộ Tư pháp cũng ngày càng được nâng lên, đặc biệt từ năm 2015-2017 tăng lên một cách đáng kể, cụ thể: năm 2017, số văn bản đã kiểm tra theo thẩm quyền tăng 98% so với năm 2015, tăng 69% so với kỳ năm 2016; số văn bản đã kết luận tăng gần 70% so với năm 2015, tăng 20,5% so với năm 2016; tỷ lệ số văn bản trái pháp luật đã được xử lý trên tổng số văn bản đã kết luận tăng từ 29% (năm 2015, 2016) lên đến 47% (năm 2017)…Một số kết quả nổi bật như: phát hiện, kiến nghị xử lý 46 văn bản về ưu đãi, khuyến khích đầu tư (năm 2005); 91 văn bản về xử phạt vi phạm hành chính (năm 2006); 20 văn bản quy định không phù hợp về điều kiện kinh doanh (năm 2015); 14 văn bản về nông nghiệp và phát triển nông thôn (2016); 06 văn bản về lao động, xã hội; 18 văn bản về giao thông vận tải (năm 2017)…

[7] Là một nội dung của sự kiện thứ 3 trong 10 sự kiện nổi bật của Ngành Tư pháp năm 2017 được công bố theo Quyết định số 2691/QĐ-BTP ngày 29/12/2017 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp

[8] Từ năm 2005 đến hết tháng 5/2018, Cục đã tham mưu, trình Bộ trưởng ban hành 13 Quyết định công bố danh mục văn bản do Bộ Tư pháp ban hành và liên tịch ban hành hết hiệu lực thi hành, ngưng hiệu lực; tổ chức triển khai rà soát, lập danh mục đề xuất văn bản QPPL cần bãi bỏ, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới phù hợp với quy định của Hiến pháp năm 2013 (tổng số 102.306 văn bản QPPL được rà soát; 282 văn bản QPPL được kiến nghị sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc ban hành mới); tổ chức rà soát, xác định và công bố các văn bản hết hiệu lực theo quy định của Luật Đầu tư năm 2014; tổ chức rà soát, lập danh mục đề xuất văn bản QPPL do cơ quan nhà nước ở Trung ương ban hành cần sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc ban hành mới bảo đảm phù hợp với Điều 3 của Luật Tiếp cận thông tin năm 2016… Cục đã tham mưu hoàn thành hệ thống thống hóa kỳ đầu (31/12/2013) và đang tích cực tổ chức thực hiện thống hóa văn bản kỳ thứ hai thống nhất trong cả nước (2014-2018).

[9] Đến nay các bộ, ngành đã thực hiện, trình Chính phủ thông qua và chính thức đưa vào khai thác, sử dụng công khai trên mạng internet 67/265 đề mục (vượt tiến độ 300% so với lộ trình xây dựng Bộ pháp điển mà Thủ tướng Chính phủ giao). Bình quân mỗi ngày có khoảng 3 nghìn lượt truy cập vào Bộ pháp điển điện tử.

1. Được công nhận danh hiệu “Tập thể lao động xuất sắc” trong nhiều năm liền; “Cờ Thi đua ngành Tư pháp” (năm 2015 và năm 2017); Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ (năm 2012) và nhiều Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Tư pháp. Hiện nay, Cục đã hoàn thiện hồ sơ trình các cấp thẩm quyền xem xét trình Chủ tịch nước Quyết định tặng thưởng Huân chương lao động hạng Ba cho Cục Kiểm tra văn bản QPPL.