Thông qua hoạt động kiểm tra, những quy định mâu thuẫn, chồng chéo, lạc hậu, bất hợp pháp được loại bỏ làm cho hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch và góp phần đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất của văn bản. Thông qua công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật, các cơ quan nhà nước phát hiện những quy định mâu thuẫn, chồng chéo, lạc hậu, trái pháp luật của văn bản mà các cơ quan có thẩm quyền thẩm định, thẩm tra có thể không hoặc chưa phát hiện. Ngoài ra, hoạt động kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật có thể phát hiện và xử lý nhanh chóng, kịp thời những văn bản khiếm khuyết vì hoạt động này được tiến hành thường xuyên ngay sau khi văn bản được ban hành và có sự tham gia của nhiều chủ thể.

Xác định được vai trò và tầm quan trọng của công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật, trong thời gian qua UBND tỉnh luôn quan tâm chỉ đạo Sở Tư pháp phối hợp với các ngành có liên quan, UBND cấp huyện tham mưu tổ chức thực hiện tốt công tác kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật trên địa bàn. thường xuyên chỉ đạo và giao trách nhiệm cho Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp và cán bộ Tư pháp – Hộ tịch cấp xã là cơ quan đầu mối kiểm tra các văn bản quy phạm pháp luật theo quy định nhằm nâng cao hơn nữa vai trò của công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật trong công tác quản lý Nhà nước ở địa phương, giúp cho các cơ quan, đơn vị chủ trì soạn thảo văn bản theo lĩnh vực được phân công, xây dựng văn bản quy phạm pháp luật đúng trình tự, thủ tục luật định; giúp công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật được thực hiện nhanh chóng, kịp thời theo đúng quy định của pháp luật. Bố trí kinh phí, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị làm việc cũng như biên chế phục vụ cho công tác kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm.

Qua hoạt động kiểm tra văn bản QPPL đã phát huy được hiệu quả thiết thực, giúp lập lại trật tự trong hoạt động xây dựng, ban hành văn bản QPPL cấp huyện, xã trên địa bàn tỉnh. Các đơn vị đã tiếp thu kết luận kiểm tra, xử lý kịp thời các văn bản có nội dung trái pháp luật; tổ chức rút kinh nghiệm đối với văn bản có sai sót về thể thức và kỹ thuật trình bày văn bản. Một số đơn vị đã mạnh dạn ban hành nhiều hơn các văn bản quy phạm pháp luật về cơ chế chính sách quan trọng, mới trong hoạt động quản lý kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng ở địa phương góp phần nâng cao, phát huy hiệu quả quản lý nhà nước. Cấp uỷ, chính quyền địa phương đã có sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo đối với hoạt động tư pháp nói chung, nhất là hoạt động xây dựng, ban hành và kiểm tra, xử lý văn bản QPPL. Ưu tiên dành kinh phí, ngân sách cho công tác ban hành và kiểm tra và xử lý văn bản QPPL.

Nhìn chung, văn bản QPPL được ban hành đã thể chế hoá đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật Nhà nước cấp trên, đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ chính trị - kinh tế xã hội của từng địa phương. Nội dung đều phù hợp với văn bản cấp trên, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, ít xảy ra tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn

Tuy nhiên, công tác xây dựng, ban hành văn bản QPPL vẫn còn một số hạn chế.  Qua thực tế kiểm tra 9 đơn vị cấp huyện  trong năm 3013 đã kiểm tra  tổng số 447 văn bản QPPL và 61.288 văn bản hành chính thông thường, phát hiện 24 văn bản sử dụng căn cứ pháp lý không đúng quy định, 09 văn bản ban hành không đúng hình thức và trình tự thủ tục, 65 văn bản trái thẩm quyền hoặc có nội dung không phù hợp với quy định của pháp luật, 01 văn bản không được rà soát, sửa đổi, bổ sung kịp thời và 313 văn bản sai sót về thể thức và kỹ thuật trình bày văn bản.

Bên cạnh đó  việc ban hành các văn bản QPPL để thể chế hoá thành các cơ chế chính sách mới nhằm phát triển kinh tế – xã hội còn chưa nhiều. HĐND, UBND cấp huyện ban hành văn bản QPPL chủ yếu để triển khai, đôn đốc việc thực hiện văn bản cấp tỉnh, trung ương, vì vậy, việc ban hành văn bản  QPPL chưa thực sự phát huy được hiệu quả công tác quản lý nhà nước bằng pháp luật, chưa tạo điều kiện phát huy tiềm năng và thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội của địa phương. Một trong những nguyên nhân của tình trạng này là tâm lý sợ sai, chưa manh dạn đầu tư, khai thác tiềm năng; thụ động chờ cơ chế, chính sách cấp trên. Một số văn bản còn tình trạng sai thẩm quyền về nội dung chủ yếu là ở lĩnh vực thuế, phí, lệ phí, đất đai, các chính sách ưu đãi hoặc hiệu quả áp dụng văn bản không cao, không đảm bảo trình tự, thủ tục theo quy định của Luật ban hành văn bản QPPL của HĐND, UBND. Một số huyện, xã khi ban hành văn bản vẫn chưa thực hiện hoặc thực hiện chưa thường xuyên việc gửi văn bản cho Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp để kiểm tra theo thẩm quyền theo quy định tại Nghị định số 40/2010/NĐ-CP. Việc xử lý văn bản có nội dung trái pháp luật của cơ quan ban hành văn bản ở một số địa phương chưa nghiêm túc, còn chậm so với quy định; một số đơn vị cấp huyện không thực hiện việc tự kiểm tra, xử lý và báo cáo kết quả xử lý văn bản trái pháp luật sau khi được kiểm tra cho Sở Tư pháp theo quy định.

Để nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật trong thời gian tới, cần quan tâm thực hiện một số giải pháp sau:

Tiếp tục nâng cao hơn nữa cho đội ngũ lãnh đạo cấp huyện trong việc nhận thức đầy đủ vai trò quan trọng của công tác xây dựng văn bản QPPL. UBND các cấp cần tập trung chỉ đạo, nâng cao vai trò của cơ quan Tư pháp  trong công tác thẩm định, kiểm tra, xử lý văn bản nhằm phát hiện kịp thời những văn bản quy phạm pháp luật có sai phạm.

Sớm triển khai xây dựng và thực hiện Đề án thành lập Phòng Pháp chế tại các cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh theo Nghị định số 55/2011/NĐ-CP, cần quan tâm tuyển chọn, bố trí đội ngũ cán bộ có năng lực chuyên môn, phẩm chất để trực tiếp tham mưu công tác xây dựng văn bản QPPL và thực hiện nhiệm vụ kiểm tra văn bản QPPL. Đồng thời thường xuyên tổ chức đào tạo, bồi dưỡng tập huấn nghiệp vụ chuyên môn nghiệp vụ nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác kiểm tra và xử lý văn bản QPPL.

Các cấp các ngành cần có sự phối hợp chặt chẽ trong việc  xây dựng  hệ cơ sở dữ liệu phục vụ cho công tác xây dựng, kiểm tra, rà soát, hệ thống hoá văn bản QPPL. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong rà soát, hệ thống hoá văn bản QPPL. Phải thường xuyên tiến hành công tác tự kiểm tra, kiểm tra văn bản QPPL và rà soát, hệ thống hoá văn bản QPPL nhằm loại bỏ kịp thời những văn bản, những quy định mâu thuẫn, chồng chéo, không còn phù hợp với tình hình thực tiễn tại địa phương

Tiếp tục đổi mới phương thức kiểm tra văn bản, kết hợp kiểm tra theo định kỳ với kiểm tra theo chuyên đề, ngành, lĩnh vực, tập trung vào những văn bản quy định về các lĩnh vực nhạy cảm liên quan trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp như: Cơ chế, chính sách đầu tư, kinh doanh; cải cách thủ tục hành chính, tài nguyên và môi trường; xây dựng cơ bản… Thực hiện có hiệu quả các giải pháp này là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm tra văn bản QPPL.

Nguyễn Quế Anh